|
HANTAVİRUSLAR
Hantavirus Hastalıkları viral infeksiyonlardır. Böbrek yetmezliği ile seyreden kanamalı ateş (Hemorajik Ateş Renal Sendromu (HFRS) veya Hantavirus kalp-akciğer sendromu (Hantavirus Pulmoner Sendromu (HPS) adları verilen klinik tablolar neden olduğu en önemli klinik tablolardır.
Hantavirüs İnfeksiyonu Ne Zaman Ortaya Çıkmıştır ?
Hantavirus, ilk defa 1950' li yılların başında Kore' de saptanmıştır. Hantavirus ismi Dr. Lee Ho-Wang tarafından Hantaan virusunun (Kore kanamalı ateşine yol açan virus) izole edildiği Hantan Irmağından gelmektedir. Hantaan virusu ile ilişkilendirilen hastalığa o dönemde Kore Kanamalı Ateşi ismi verilmiştir. Bu isim artık kullanılmamaktadır. Dünya Sağlık Örgütü tarafından kabul edilmiş ismi ise “Böbrek Sendromlu Kanamalı Ateş” dir.
Coğrafi Dağılım
İlk başlarda belli coğrafi bölgelerle sınırlı olan bu virus daha çok Asya, Afrika gibi eski dünya coğrafyasında görülmüştür. 1990’ lı yıllarda Amerika kıtasında da saptanmıştır. Hantaviruslar genel olarak çok yaygın olmayan bir virus olmakla birlikte en çok görüldüğü yerler Güney ve Kuzey Amerika' dır. Ayrıca Çin, Kore, Rusya' da da rastlanmaktadır. Dünyada en sık görüldüğü yerler Arjantin, Şili, Brezilya, ABD, Kanada ve Panama'dır.
Etken
Hantavirus Bunyavirus Ailesi’ ndendir. Bu grupta 7 virus bulunmaktadır: Bunyavirus, Phlebovirus, Nairovirus, Tospovirus, Orthobunyavirus, Unclassified Bunyavirus ve Hantavirus.
Bulaşma Yolu
Pamuk faresi adı verilen Sigmodon hispidus, bir Hantavirus taşıyıcısıdır. Bu farenin anavatanı Güney, Orta ve Kuzey Amerika'dır ve normal şartlarda ülkemizde görülmez. Dolayısı ile ülkemizde Hantavirus bulunma sıklığı cok azdır. Bu fare kırsal bölgelerde yaşar ve ancak şehirlere ulaştığında insanlar için bir tehlike arz eder.
Hantavirus çeşitli kemirgen türleri vasıtasıyla taşınmaktadır. Hastalığın insanlara bulaşması hastalıklı kemirgenlerin dışkısı, idrarı veya salyasıyla doğrudan temas yoluyla, gıdalara bulaşmış virüsun ağız yoluyla alınması ya da bu hastalıklı kemirgenlerin dışkısı, idrarı veya salyasının hava yoluyla solunmasıyla meydana gelir.
Hantavirus’ un insandan insana bulaştığına dair kanıt bulunmamaktadır. Fakat infekte bir hastanın kan, idrar ve salya gibi salgılarının doğrudan hasarlı mukoza ile temasının bulaşma nedeni olabileceği unutulmamalıdır.
Fareler bu virüsten etkilenmezler. Bu yüzden hastalık hakkında laboratuvar deneyleri ile çok fazla bilgi edinilememektedir. Sadece taşıyıcıdırlar. 1-12 ay boyunca bu virüsu dışkı veya idrar yolu ile yayabilmektedirler.
Özellikle farelerin yoğun olarak bulunduğu, iyi havalandırılamayan, yeterince güneş ışığı almayan mekanlarda çalışan veya yaşamını sürdüren kişiler risk altındadırlar. Belediyelerdeki temizlik ve çöp toplama işçileri, liman işçileri, gemi işçileri, depo ve antrpolarda çalışan işçiler, çiftçiler ve askerler bu hastalık için yüksek risk grubunu oluşturmaktadır. Ayrıca deney hayvanlarının bakıldığı ortamlarda çalışanlar ve hayvan deneyleri ile meşgul olan bilim adamları da bu hastalık için risk grubuna dahil olan kişilerdir.
Belirtileri
Bu virüsün kuluçka dönemi 12 ila 21 gündür. İstisnai durumlarda 5-60 gün arası olabilir.
- Ateş ve titreme
- Böbrek fonksiyon bozukluğu
- Baş ağrısı
- Kas, kol ve bel ağrısı
- Bulantı veya kusma
- İshal
- Geçici bulanık görme
- Öksürük
- Solunum bozukluğu
- Deri veya mukozal kanama (ciltte kanama)
belirtilerinin bir kısmı veya tamamı gözükebilir. Grip ile oldukça benzer belirtilere sahiptir.
Hastalığın Seyri
Damar duvarının hasar gördüğü viral bir hastalıktır. Hastalık çok hafif belirtilerle seyredebileceği gibi, damar geçirgenliğinin artmasına, hipertansiyona, hemorajik (kanamalı) belirtilere ve şoka sebebiyet verebilir. Hemorajik Ateş Renal Sendromu’ nda oligüri (idrar miktarında azalma) ile böbrek yetmezliği görülmesi karakteristiktir. Hantavirus Pulmoner Sendromunda ise akciğer ödemi yüzünden nefes almada zorluklar görülür. Hemorajik Ateş Renal Sendromu vakalarında ölüm oranı %15’ e kadar ulaşabilmekteyken, Hantavirus Pulmoner Sendromunda ölüm oranı %50’ye kadar ulaşabilmektedir.
Yolcular için Risk
Tüm yolcuların hastalığa yakalanma riski çok az olsa da, kemirgenlerin çokça bulunduğu ortamlarda bulunan ve bunlarla temasın olduğu hallerde yolcular risk altındadırlar.
Kimlere test yapılmalıdır ?
Klinik bulguları çok tipik olmadığı için, kimlere test yapılmasının gerekliliğine hekim karar vermelidir.
Ülkemizde hastalık şu an için Zonguldak ve Bartın illeri ile sınırlıdır. Öncelikle son 2 ay içinde riskli bölgede bulunmuş ve Hantavirus infeksiyonu ile uyumlu semptomları olan hastalar, “Şüpheli” kabul edilmeli ve test yapılması düşünülmelidir.
Beklenen bulgular:
1-Yüksek ateş (38 ˚ C üzerinde)
2-Trombositopeni (150 000 / mm³ altında)
3-Proteinüri veya böbrek fonksiyonlarında bozulma saptanması
4-Halsizlik, baş ve adele ağrıları, bulantı veya kusma, karın ağrısı, ishal, görme bozukluğu, bilinçte bozulma, öksürük, cilt ve mukoza kanamaları
Yukarıdaki şikayetleri bulunan hastanın bu şikayet ve bulguları açıklayacak başka bir tanısının bulunmaması; bunlarla ilgili olabilecek, daha önceden tanısı konulmuş böbrek, kan ve solunum sistemi hastalıklarına sahip olmaması gerekmektedir.
Tedavi
Kesin bir tedavisi yoktur.
Hastalık çok hafif şikayetlerle seyredip kendiliğinden iyileşebileceği gibi, diyaliz gerektiren ciddi böbrek yetmezliğine de sebep olabilir. Bu nedenle semptomatik ve bulgulara yönelik tedaviler planlanır (Ağrı kesiciler, ateş düşürücü, trombosit süspansiyonu, solunum ve sıvı desteği gibi)
Ribavirinin (IV) etkili olduğunu ve ölüm oranını azalttığını bildiren çalışmalar bulunmaktadır.
Aşı
Yoktur. Ancak aşı üretme çalışmaları devam etmektedir.
Önlemler
Kemirgenlerle ve bu hayvanların çıkartılarıyla (dışkı, salgı ve idrar gibi) temastan kaçınılmalıdır. Endemik bölgelere giden ve kemirgenlerle temasa maruz kalabilecek, mesleği gereği seyahat edenler, kamp yapanlar, gezginler kemirgenleri çadırlarından ve konakladıkları yerlerden uzak tutacak önlemler almalı ve yiyeceklerini kemirgenlerden kaynaklanabilecek herhangi bir bulaşma olmaması için kemirgenlere karşı korumalıdır.
Depolanan gıdalar mutlaka yıkanmalı, pişirilerek yenmelidir.
Farelerin bulunduğu ortamlarda çalışırken eldiven ve maske (ağızlık) kullanılması, bulaşma şüphesi olan durumlarda ilk olarak vücudun bu virüsle temas etme ihtimali olan kısmının dezenfekte edilmesi ve en kısa zamanda doktora başvurulması önerilmektedir.
Ölü kemiricilere çıplak elle temas edilmemeli, mutlaka eldiven giyilmeli veya maşa gibi bir araç kullanılmalıdır. Ölü kemiriciler ortalıkta bırakılmamalı, derince açılmış bir çukura gömülmeli ve yapılan bu gibi işlemlerden sonra eller mutlaka su ve sabunla yıkanmalıdır.
Kemiricilerin idrar ve dışkısıyla kirlenmiş yüzeylerden havalanan tozların solunum yoluyla alınmasıyla hastalık bulaşabileceği için, temizlikte süpürge, elektrikli süpürge gibi toz kaldıran yöntemlerden kaçınılmalıdır. Kemiricilerin atıkları ile kirlenme ihtimali olan yerlerin temizliğinin, toz kaldırmadan deterjan veya çamaşır suyu kullanılarak yapılması önerilmektedir.
El temizliği çok önemlidir. Riskli yerlerle temasta bulunduktan sonra eller mutlaka kuralına uygun olarak su ve sabunla yıkanmalıdır.
İnsandan insana bulaşma kanıtlanmadığı için, hastaların karantinaya alınması önerilmemekle birlikte hastalarla teması olan sağlık personeli başta olmak üzere tüm şahısların korunma önlemlerine ve el temizliğine uyması çok önemlidir.
| 
