NOROVİRUSLAR

Rotaviruslardan sonra, akut infantil gastroenteritin ikinci en önemli sebebi noroviruslardır.

Norovirusler nelerdir?

Noroviruslar daha önceleri “Norwalk-like viruslar” olarak bilinen ve caliciviruslar olarak adlandırılan bir virus grubunun üyeleridir. Bu virusle enfeksiyon, dünya çapında viral gastroenterit hastalıkların major sebebidir. Norovirusla infeksiyon mide ve bağırsakları etkileyerek gastroenterit ya da “mide gribi” olarak adlandırılan hastalığa yol açar.

Caliciviridae ailesinde insanlarda gastroenterite neden olan iki genus Norwalk-like viruslar (NLV) ve sapporo-like viruslar (SLV) bulunur. Norwalk like virus, insanlarda gastroenterit sebebi olarak tanınan ilk virustur. Daha sonraları caliciviridae ailesinin diğer üyeleri tanınmış ve bu ailenin üyeleri NLV, “Small Round-Structured Viruses” (SRSV) veya salgının olduğu yere göre verilen isimlerle tanımlanmıştır. Yakın zamanlarda NLV grubu, Norovirus ve SLV grubu ise Sapovirus olarak isimlendirilmiştir.

Norovirus, tek sarmallı RNA içeren bir virustür.

Noroviruslar, GI, GII, GIII, GIV ve GV olmak üzere 5 genotipik gruba ayrılırlar. Ayrıca bu genotipler, major kapsid proteinini kodlayan gen sırasının analizine göre en az 29 genetik kümeye (cluster) ayrılır.

Norovirus enfeksiyonunun görüldüğü bölgeler nerelerdir? 

Dünya üzerinde, farklı bölgelerde, bu etkenle olduğu kanıtlanmış, kayıtlara geçmiş pek çok salgın bilinmektedir. Bu salgınların büyük bir kısmı da lüks restoranlar, oteller ve eğlence yerlerinde meydana gelmiştir. Doğal olarak ülkemizde de görülmekle birlikte, genelde hastalık ağır seyretmediği ve kendini sınırladığı için ²akut gastroenterit² veya ²viral enterit² olarak tanımlanmaktadır. 

Norovirusla infeksiyonun semptomları nelerdir?

Norovirus infeksiyonu; mide, ince ve kalın bağırsaklarda bir iltihaplı hastalık olan gastroenterite sebep olur. Gastroenteritin semptomları; bulantı, kusma ve/veya kramplı ishaldir. Bazı insanlar baş ağrısı, ateş/üşüme ve kas ağrılarından da şikayetçidir. Semptomları genellikle kısadır ve yalnızca 1 - 2 gün sürer. Bununla birlikte bu kısa süre içerisinde gün içinde insanlar çok hasta hissedebilir, kusabilir, genellikle hırçın ve dikkatsiz olabilir. Semptomlar genellikle virusun alımından 24 ila 48 saat sonra başlar, ancak en erken virusa maruz kalmadan 12 saat sonra ortaya çıkar. Hasta insanların bu virusu uzun süreli taşıyıcı kalabildikleriyle ilgili bir kanıt yoktur, fakat virus hasta insanların gaita ve kusmuklarında olabilir, hasta hissetmeye başladıkları günden itibaren iki hafta içerisinde daha iyi hissederler.

Norovirusun yayılımı nasıldır?

Noroviruslar, infekte insanların gaita ya da kusmuklarında bulunurlar. İnsanlar şu yollarla virusla enfekte olabilirler:

· Norovirusla kontamine yiyecek ya da içecekleri tüketerek(virus, içme sularındaki klor oranına dayanıklıdır);

· Norovirusla kontamine yüzey ya da objelere dokunup, ellerini ağızlarına sürerek;

· Hastalık semptomları gösteren kişilerle direkt kontakt kurarak (örneğin, hastalıklı kişilerin bakımını yaparak, ya da yiyeceklerini paylaşarak, ya da aynı kaptan yiyerek).

Yiyecek, içecek ve formitler (mobilya, parmaklıklar, halılar, kapılar gibi yüzeyler) çok çabuk noroviruslarla kontamine olabilirler, çünkü virus çok küçüktür ve infeksiyon dozu da çok azdır (bir insanı hasta etmek için 100 norovirus parçacığından azı yeterlidir). Kontaminasyon, kontamine ellerle veya gaita ya da kusmuk bulaşmış çalışma yüzeyleriyle direkt temasla veya kusmuktan yayılan küçücük bir damlacığın hava yoluyla yiyecek, su ve yüzeylere taşınmasıyla gerçekleşebilir. Buna rağmen virus, insan vücudu dışında çoğalamaz. Yiyecek, su ve yüzeylerin kontaminasyonu hastalığa yol açar.

Bazı yiyecekler bir restorana veya markete ulaştırılmadan önce norovirusla kontamine olabilir. Birçok salgına, kontamine sularda yetişen kabuklu deniz hayvanlarının tüketimi sebep olmuştur. Salatalar ve donmuş meyveler gibi diğer ürünler de kaynakta kontamine olabilirler.

Norovirus gastroenteriti nasıl tanımlanır?

Gastroenterit salgını gibi özel durumlarda, hastalık etkeni olarak norovirusun teşhisine gereksinim vardır. Bu gibi durumlarda genellikle enfekte hastaların gaitalarında, özel testler kullanılarak norovirus bulunabilir. Gaita testleri sonuçsuz kaldığında veya yapılamadığı durumlarda, bazen norovirusa karşı antikor aramak için kan testleri de yapılabilir. Bir salgının kaynağını araştırmaya yardımcı olmak açısından, yiyecek taşıyıcılarından gaita veya bir kan örneği alımı uygun olacaktır.

Bir insan sıklıkla norovirus gastroenteriti olabilir mi?

Evet, bir insan hayatı süresince birçok kereler norovirusla infekte olabilir. Bunun sebebi; çok farklı norovirus tipleri olması ve virusun bir tipiyle infekte olmanın, daha sonra başka bir tipiyle infeksiyonunu önlememesidir. Bu sebepten dolayı, norovirusa karşı bir aşı geliştirmek zordur.

Kimler norovirus infeksiyonuna maruz kalabilir?

Herkes bu viruslarla infekte olabilir. Birçok farklı norovirus altgrubu vardır, ve altgrup spesifik immünitesi uzun süreli değildir, belki de sadece birkaç aydır. Bu yüzden norovirus infeksiyonu bir insanın ömrü boyunca nüksedebilir. Ek olarak, genetik faktörlerdeki farklılıktan dolayı, bazı insanların infekte olup, bunu daha şiddetli hastalıklara çevirmesi de söz konusu olabilir.

Norovirus infeksiyonlu insanlara mevcut tedavi uygulaması nedir?

Genellikle noroviruslara karşı ilaç tedavisi ve koruyucu aşı yoktur. Norovirus infeksiyonlarına antibiyotiklerle de müdahale edilemez. Norovirus hastalıkları, sağlıklı bireylerde kısadır. İshal ve kusmalı hastalıkları olan insanların, su kayıplarını önlemek adına çokça sıvı tüketmeleri gerekmektedir. Su kaybı çocuklar, yaşlılar, hastalar arasında norovirus infeksiyonunun en ciddi sonucudur. İnsanlar, oral rehidrasyon sıvıları (ORF), meyve suları ya da su içmek suretiyle su kaybı ihtimallerini azaltabilirler. Sporcu içecekleri hastalık süresince kaybedilen nutrient ve mineralleri yerine koyamaz.

Norovirus infeksiyonlarından korunma nasıl olmalıdır?

Aşağıdaki korunma adımları izlenerek noroviruslarla temas şansı azaltılabilir:

• Sık sık eller yıkanmalıdır. Özellikle tuvaletler ve bebek bezi değişimlerinden sonra, yemekten ya da yemek hazırlamadan önce.

• Hastalık durumundan sonra kontamine yüzeyler tamamen temizlenip, dezenfekte edilmelidir (çamaşır suyu vb. dezenfektanlar kullanılabilir).

• Hastalık durumundan sonra hemen giysi ya da çamaşırlar değiştirilip, yıkanmalıdır (65°C ve üzerinde sıcaklıktaki su ve sabun ile).

• Tuvaletlerdeki kusmuk ve/veya gaitalar su ile temizlenip uzaklaştırılmalı ve etrafın temiz olduğundan emin olunmalıdır.

• Vırus, soğuğa ve dondurulmaya karşı oldukça dayanıklıdır. 70°C ve üzerindeki ısılarda 20 dakikada etkinliğini kaybettiğinden, özellikle salgın zamanlarında içme suları kaynatılmalıdır.

Norovirusla infekte insanlar, yiyecek, su ya da diğer nesneleri kontamine edebilecekleri işlerden kaçınmalıdırlar. Bunlar, semptomsuz kişilerle temasa girecek olurlarsa, 3 gün içerisinde hastalık hızla etraftaki sağlıklı bireylere yayılır. Bir hasta insanla kontamine olabilecek besinler, hijyen koşulları ile saklanmalıdır.

                                                                                Doç. Dr. Paşa Göktaş - 28/5/2008