MENU Yararlı Bilgiler
Önemli Uygulamalar Check Up Programlarımız Kalite Çalışmalarımız Güncel Testler
Sağlık Sistemimiz
Gelişim Tıp Laboratuvarları
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 

TANIDA OTOİMMUNİTE TESTLERİ


Otoimmunite Nedir?

Herhangi bir organizmanın bağışıklık sisteminin kendi protein ve dokularına karşı immun yanıt oluşturması olayına “otoimmunite”, bu yanıt sonrası oluşan antikorlara da ”otoantikor” denilmektedir.
Organizmanın kendi yapılarına karşı otoantikorlarla saldırıya geçmesi sonucu, bu yapılar bozulmaya uğramaktadır. Bu durum da, çeşitli otoimmun hastalık tablolarına neden olmaktadır. Normalde, çoğu kişide düşük miktarlarda otoantikorlar üretilebilmektedir.

Otoimmun hastalıklar şu şekilde sınıflandılabilir:

1-Organa özgül:
-Hashimoto Tiroiditi
-Otoimmun Hemolitik Anemi
-Otoimmun Atrofik Gastrit
-Otoimmun Ensefalit
-Goodpasture Sendromu
-Otoimmun Trombositopeni
-Myastenia Gravis
-Graves Hastalığı
-İnsuline Bağımlı Diabetes Mellitus

2-Sistemik :
-Sistemik Lupus Eritematosus(SLE)
-Romatoid Artrit(RA)
-Sjögren Sendromu
-Reiter Sendromu
-Sistemik Sklerozis (SS)
-Poliarteritis Nodoza (PAN)
-Polimiyozit/Dermatomiyozit
-Vaskülit Sendromları

Otoimmunite Testleri Neye Yarar?

Otoimmun hastalıkların hemen tamamında, çok sayıda mekanizma bir arada işlev görmektedir. Çoğu hastalık bağ dokusundaki (kollajen doku) immunolojik ve inflamatuar değişikliklerden köken almaktadır. Klinik özellikler sıklıkla benzerdir ve bu nedenle de ayırıcı tanı yapmak zor olmaktadır.
Otoimmunite testleri, bu hastalıkların tanısı ve tedavi takibinde kullanılmaktadır.

Sistemik Otoimmun Hastalıklar

ANA(Anti Nükleer Antikor) testi, sistemik ve organ spesifik otoimmun hastalıkların tanısında yaygın olarak kullanılan bir testtir. Anamnez ve fizik muayene neticesinde otoimmun romatolojik hastalık düşünülen bireylerde, tarama testi olarak ANA yapılır. Test negatif ise, hasta yeniden değerlendirilir. Sonuç pozitif ise, antikoru tanımlamaya yönelik testlere başvurulur.
Otoimmun hastalığı olmayan sağlıklı bireylerin %5’inde ANA(+) olabilmekte ve ileri yaşlarda bu oran %15’e çıkabilmektedir.

 

ANA pozitif olabilen durumlar:

-Sağlıklı birey (%5-15)
-Romatolojik hastalıklar
*SLE(%99)
*SS(%97)
*MCTD(%93)
*PM/DM(%78)
*Sjögren Send(%96)
-İlaca bağlı(Prokainamid, Hidralazin vb.)
-Karaciğer hastalıkları
-Hematolojik hastalıklar
-Kronik infeksiyonlar

Tarama esnasında ANA(+) bulunan sonuçların, ileri testlerle alt tanımlamalarının yapılması gerekmektedir (Tablo1).


Tablo1:Anti Nükleer Antikorların klinik korelasyonları

 

 

Antikor

Alternatif isim

Klinik Korelasyon

Anti Sm

Anti Smith

SLE

Anti-RNP

Anti U1RNP

Anti Ribonükleoprotein

MCTD’de artar

Ayrıca SLE, Miyozit, SS

Anti SS A

Anti Ro

Anti Sjögren Send. A

Pr.Sjögren Send., SLE, Neonatal Lupus

Anti SS B

Anti La

Anti Sjögren Send. B

Pr.Sjögren Send., SLE

Anti Jo-1

Anti histidil-tRNAsentetaz

Polimiyozit/Dermatomiyozit

Anti Scl 70

Anti DNA topoizomeraz 1

Sistemik Skleroz (Skleroderma)

Anti sentromer antikor

Sentromer

Sklerodermanın CREST Varyantı

 

 


Tablo2:Sistemik kollajen doku hastalıklarında bazı antikorların görülme sıklığı(%)

 

 

Test

SLE

RA

Sjögren

Scl

(Skleroderma)

PM/DM

MCTD

SS

ANA

95-99

30-40

75-96

50-70

25-30??

95-100

90-95

Anti ds-DNA

70-80

15

5

25

15

25

5-10

SS-A(Ro)

30

10

50

5

<5

<5

60-70

SS-B(La)

15

5

25

<5

-

5

45-60

Scl-70

5

-

-

20-30

5

5

5

Sentromer

5

-

-

25-30

5

5

5

 

 
 
 
Vaskülit/Nefrit Sendromları
 
ANCA(Anti Nötrofilik Sitoplazmik Antikor), nötrofil sitoplazmasında bulunan ve hücre lizisinde görev yapan çeşitli enzimlere karşı oluşan antikorlardır. Antikorların sitoplazmada yerleşimine göre, iki ana gruba ayrılır:
1-c-ANCA(sitoplazmik)
2-p-ANCA(perinükleer)
 

 

Tip

Antijen

İlişkili Hastalıklar

c-ANCA

Proteinaz 3

Wegener granülomatozisi(WG) (%85-90)

Mikroskobik polianjitis (%10-15)

Churg-Strauss (%10-20)

PAN(<%5-9)

p-ANCA

Myeloperoksidaz

Elastaz

Primer vaskülitler
*Mikroskobik polianjit(%50-75)

*Churg-Strauss (45-70)

*PAN (%5-9)

Kollajenozlar
*SLE (%25)

* RA (%20)

* Sjögren Send.(%25)

* Felty Send. (%50)

Kr. İnflamatuar Barsak Hast.
* ÜK (%76)
* Crohn Hast. (%7)
Kr. Karaciğer Hast.
* Sklerozan Kolanjit

 

Atipik

p-ANCA

Catepsin

ÜK, Otoimmun Hepatit

 

 
 
Anti GBM: Glomerul bazal membranında bulunan Tip IV’e karşı oluşan otoantikorlardır. Otoimmun glomerulonefrit ve Good Pasteur tanısında kullanılır. Good Pasture sendromunda, bu antikorlar alveolar bazal membran ile çapraz reaksiyon vermektedir. Anti GBM antikorları, normal populasyonda görülmez.

Çölyak Hastalığı

Çölyak hastalığı(gluten enteropatisi); çavdar, arpa ve yulafın içerdiği glutenin gliadin fraksiyonuna karşı, ince barsakta emilim aşamasında gösterilen bir aşırı duyarlılık hastalığıdır. Barsakta oluşan inflamasyon nedeniyle; ishal, zayıflık, kilo kaybı görülebilir. Ayrıca, anemi, sinirlilik, karın ağrısı gibi çok değişik semptomların görülmesi nedeniyle, tanı zorlaşabilmektedir. Hastalık yaşamın her evresinde başlayabilir, ancak en çok süt çocukluğu ve iki yaş civarında görülmektedir.
Dermatitis herpetiformis; gluten enteropatisi olan kişilerde ciltte görülen kaşıntılı, kabarcıklı lezyonlardır.
Hastalarda tanının hızlı konulması önemlidir. Çünkü tedavi olarak glutensiz diyet uygulaması, klinikte dramatik düzelme sağlar.
Tanıda; ince barsak biyopsisi ve otoantikorlar kullanılmaktadır.

Tanıda kullanılan otoantikorlar:
 
Anti Endomisyum Antikorları(EMA): IgA sınıfı antikorlardır. Endomisyuma ve gliadine karşı oluşurlar. Çölyak hastalarında %100, dermatitis herpetiformiste % 70 oranında görülürler. Glutensiz diyet ile titresi düşmekte veya negatifleşmektedirler. Gluten içeren diyete başlandığında, 2-3 ay içinde tekrar pozitifleşmektedirler.
Anti Gliadin Antikorlar(AGA): IgG ve IgA yapısındadırlar. IgA tipi antikorlar daha özgüldür. Ancak duyarlılıkları IgG’den düşük olduğundan birlikte çalışılmalıdır.
Anti Doku Transglutaminaz Antikoru(tTG, Anti tTG, Anti-HuTG): Ig G ve IgA tipinde antikorlardır. Çölyak hastalığında hücrenin normal fonksiyonunu engellemekte ve histopatolojik değişime neden olmaktadırlar.
Anti Retikülin Antikor: Çölyak hastalığı ve dermatitis herpetiformise özgün antikorlardır. Pozitif sonuçlar EMA ile kontrol edilmelidir.

İnflamatuvar Barsak Hastalıkları

İnflamatuvar barsak hastalığı (İBH), barsakların kronik inflamasyonu ile giden genel bir tanımdır. Crohn hastalığı (CH) ve ülseratif kolit (ÜK), İBH’nın iki ana formudur. Erkek ve kadınlarda aynı sıklıkta görülür, genellikle 15-30 yaşlarda başlamaktadır.
Crohn hastalığı, genellikle ince barsağın alt bölümü ile kalın barsağı tutar ve inflamasyon doku derinliklerine ilerleyebilir. Ülseratif kolitte ise inflamasyon, kalın barsağın mukoza ve submukoza tabakalarını tutarak, yüzeyel seyreder.
CH ve ÜK’de klinik ve semptomlar birbirine çok benzediğinden ayırıcı tanı, oldukça güçtür. Hatta %15-20 hastanın tanısı konulamaz ve “belirsiz form” olarak adlandırılır.
Tanı için endoskopik, radyolojik, histolojik inceleme gereklidir. Bunlar zaman alan, invaziv testlerdir. Hızlı tanı koymak için serolojik testlerin önemi giderek artmaktadır. Bugüne kadar değişik serolojik markerlar tanımlanmasına karşın, 2 serolojik markerın tanısal değeri oldukça önemlidir. Bunlar ASCA(Saccharomyces Cerevisiae Antikoru) ve p-ANCA (perinükleer anti-nötrofil stoplazmik antikor)’antikorlarıdır.

p-ANCA, myeloperoksidaz aktivitesi gösterir. Fakat özel bir tip p-ANCA formalin ile fikse edildiğinde, bu görüntüyü kaybeder. Atipik p-ANCA olarak adlandırılan bu patern özellikle ÜK, sklerozan kolanjit ve otoimmun hepatit için karakteristiktir. ÜK hastalarının yaklaşık %60-80’i, Crohn hastalarının %5-10’unda atipik p-ANCA gözlenir. Atipik p-ANCA ÜK için %90 spesifiktir.

ASCA testi, kolay uygulanan ve tanıya yardımcı önemli bir testtir. Özellikle pediatrik hastalarda noninvaziv olması değerini artırmaktadır. Crohn hastalarında, %50-80 ASCA IgG ve %35-50 ASCA IgA pozitifliği bulunmaktadır. Bu oran ÜK’de %2-14, sağlıklı kontrollerde ise %1-7’dir. ASCA, CH için %88-92 spesifiktir.

İBH tanısında, spesifikliği artırmak için p-ANCA ve ASCA birlikte değerlendirilmelidir.

Anti Fosfolipid Sendromu

Antifosfolipid antikorlar; çeşitli fosfolipid kombinasyonlar, fosfolipid bağlayan proteinler ve her ikisini hedef alan, farklı özellik ve afinitede geniş bir antikor ailesidir.

Antifosfolipid antikor alt grupları;

• Lupus antikoagülan antikorları(LA)
• Antikardiyolipin antikorları(ACA)
• Anti β2-glikoprotein antikorlarıdırlar.

Genel olarak, LA antikorları antifosfolipid sendrom için çok spesifik, antikardiyolipin antikorları ise çok sensitiftir. ACA; SLE, lupus benzeri hastalıklar, maligniteler, infeksiyonlar, ilaca bağlı lupus sendromları ve ileri yaşta görülebilir. Sınırda değerler ve sadece IgM pozitifliğinde testin tekrarlanması önerilmektedir. Antifosfolipid sendromu olan hastaların çoğunda, orta veya yüksek derecede IgG pozitifliği veya IgG ve IgM birlikte pozitifliği görülmektedir.

Antifosfolipid Sendromu Tanı Kriterleri

Klinik Serolojik
 
*Venöz tromboz *LA pozitifliği
*Arterial tromboz *ACA IgG pozitifliği
*Tekrarlayan fetal kayıp *ACA IgM pozitifliği
*Trombositopeni

Tanı için; en az bir klinik ve bir serolojik bulgu gereklidir. Serolojik test, 2 ay ara ile iki kez orta veya yüksek titrede pozitif olmalıdır.

Karaciğer Hastalıklarında Otoantikorlar

AMA(Antimitokondriyal antikor): Primer bilier siroz tanısında belirleyicidir. Alt tipleri vardır.
M1: Lupus’da %50, SS ve Sjögren sendromunda %5-15
M2: Primer bilier sirozda %96, SS’de %7-25 oranında pozitiftir.
 
LKM(Liver-kidney mikrozomal enzim): Tip 2 otoimmun hepatite(daha önce Lupoid hepatit, otoimmun kronik aktif hepatit olarak da adlandırılmıştır) özgüdür. Ayrıca, bu hastalar yüksek oranda organ spesifik otoantikorlar (tiroid, parietal hücreler ve Langerhans adacık hücrelerine karşı antikorlar) bulundurabilirler.
ASMA(Anti düz kas antikorları): Tip 2 otoimmun hepatitte ANA ile birlikte pozitifliği bulunur(ASMA pozitifliği %70-80, ANA pozitifliği %60). Hastaların %15-50’sinde başka otoimmun hastalıklar da bulunabilir. Ayrıca, primer bilier siroz, viral hepatit, kronik alkolik hepatitte düşük titrede (<1/80) pozitiflik saptanabilir.
 
Periferik Nöropatiler
Periferik sinirlerin tahribatına bağlı bozukluklardır. Sadece periferik sinirleri etkileyen veya vücudun diğer bölümlerini de etkileyen hastalık veya durumlardan kaynaklanabilir. Nöropatilerin çoğunda üç tür sinir lifinin tümü de farklı derecelerde olmak üzere etkilenir. Ancak bazı hastalıklar sadece bir veya iki türü kapsar ve buna “saf” veya “baskın şekilde” motor, duyusal veya otonomik nöropati denir.

Klinik, etkilenen sinirlerin türlerine ve bölgeye bağlı olarak değişmekle birlikte ilk belirtiler güçsüzlük, uyuşukluk ve ağrıdır. Etyolojide, sistemik metabolik hastalıklar, vitamin eksiklikleri, infeksiyonlar, mekanik sıkışma gibi çok değişik mekanizmalar rol alabilmektedir. Etyolojilerinin çok farklı olmasına rağmen, klinik belirtilerin benzer olması tanıda ciddi sıkıntılara ve tedavinin gecikmesine neden olmaktadır. Oysa etkene yönelik hızlı tedavi seçenekleri ile, kalıcı hale gelmemiş sinir hasarı geri döndürülebilmektedir. Patogenezinde antigangliozid antikorların muhtemel rolü olan otoimmun nöropatiler, IV Ig veya plazmaferez ile başarılı bir şekilde tedavi edilebilmektedirler. Guillain-Barre Sendromunu da içine alan bu grup hastalarda, en az bir tip antigangliozid antikor saptanmıştır. Bu antikorların araştırılması ile, kısa sürede ve invaziv testlere gerek olmadan tanı koyabilmek mümkün olmaktadır.
 
 

 

Klinik görünüm

Bulunan Antikorlar

Antikor tipleri

Guillain-Barre Sendromu

GM1,GD1a,GD1b, GT1a,GT1b,GQ1b

IgG(IgM)

Miller-Fisher Sendromu

GQ1b, GT1a

IgG

Multifokal Motor Nöropati

GM1, GM2, GM3, GD1a, GD1b

IgM

Kronik İnflamatuar

Demiyelizan Polinörit

GM2, GM3, GD1a, GD1b

IgM

Kronik Ataksik Nöropati

GM3,GD1b,GD2,GD3,GT1b,GQ1b

IgM

Akut Ataksik Sensitif Nöropati

GD1b, GD3

IgG

Akut Motor Aksonal Nöropati

GM1,GD1a

IgG

 

 
 

Organa Spesifik Çeşitli Hastalıklarda Saptanan Otoantikorlar

 

Otoantikor

İlişkili Hastalık

Görülme

Sıklığı

Antitroglobulin

 

Tiroid peroksidaz antikoru(antiTPO)

TSH reseptör antikoru

Hashimoto Tiroiditi

Graves Hastalığı

Hashimato Tiroiditi

Graves Hastalığı

Graves Hastalığı

%40-70

%20-40

%80-95

%50-80

%5-20

Islet cell (adacık hücre) antikoru

Anti GAD

Anti insulin antikoru

Tip 1 DM*

Tip 1 DM

Tip 1 DM

%35-80

%70-90

%60-80

Asetil kolin reseptör antikoru

Myastenia Gravis

%80-95

Parietal hücre antikoru(APCA)

Pernisyöz Anemi

Atrofik Gastrit

>%90

%60

Anti skin antikor

Bülloz Pemfigus

%70

Anti trombosit antikor

Akut Otoimmun Trombositopeni

Kronik Otoimmun Trombositopeni

NeonatalAlloimmun Trombositopeni

 

*:Tip 1 DM’da bu üç antikor birlikte bakıldığında en az birinin pozitif bulunma oranı

%95’in üzerine çıkmaktadır. Ayrıca bu testler Tip1 ve Tip 2 DM ayırıcı tanısında da

kullanılmaktadır.